Kiến thức cơ bản về chứng khoán phái sinh

Chứng khoán phái sinh đang dần trở thành khái niệm quen thuộc với không ít nhà đầu tư Việt Nam. Loại chứng khoán này mang lại nhiều cơ hội có lời trong ca hai chiều tăng giảm của thị trường. Vậy Chứng khoán phái sinh là gì? Cần biết kiến thức cơ bản nào về chứng khoán phái sinh? Hãy cùng theo dõi bài viết dưới đây nhé.

1.Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính mà giá trị của chúng phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở.

kien-thuc-co-ban-ve-chung-khoan-phai-sinh

Chứng khoán phái sinh quy định quyền lợi hoặc nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng đối với một mức giá được thỏa thuận trước vào một thời điểm nhất định trong tương lai.

Tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh có thể là hàng hóa như nông sản, kim loại… hoặc công cụ tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất….

2.Các loại chứng khoán phái sinh ở Việt Nam

Chứng khoán phái sinh bao gồm 4 loại chính:

Thứ nhất, hợp đồng kỳ hạn: Là một thỏa thuận giữa hai bên tham gia để mua và bán một loại tài sản ở một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định ngay trước thời điểm hiện tại.

Thứ hai, hợp đồng tương lai: Là hợp đồng kỳ hạn được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch trên sở giao dịch chứng khoán.

Thứ ba, hợp đồng quyền chọn: Người nắm giữ hợp đồng chọn quyền nhưng không có nghĩa vụ, mua hoặc bán một loạt tài sản cơ sở tại một thời điểm nhất định trong tương lai theo mức giá được xác định trước. Người bán hợp đồng có nghĩa vụ thực hiện giao dịch khi người nắm giữ hợp đồng chọn thực hiện quyền. Hợp đồng quyền chọn bao gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán.

Cuối cùng, hợp đồng hoán đổi: Hợp đồng hoán đổi là một thỏa thuận giữa hai bên về việc hoán đổi các dòng tiền phái sinh từ các công cụ tài chính trong tương lai. Hợp đồng sẽ quy định rõ thời điểm hoán đổi dòng tiền và phương pháp tính toán cụ thể.

Trong đó, hợp đồng tương lai sẽ là sản phẩm chứng khoán phái sinh đầu tiên được niêm yết và giao dịch trên thị trường Việt Nam. Cụ thể là hợp đồng tương lai trên chỉ số cổ phiếu và hợp đồng tương lai trên trái phiếu chính phủ. Các sản phẩm này được lựa chọn trước tiên do tính chất sản phẩm đơn giản, tài sản cơ sở đều là các công cụ có độ rủi ro thấp và có tính đại diện cao. Nguyên tắc giao dịch hợp đồng tương lai cũng không quá khác biệt so với giao dịch cổ phiếu trên thị trường cơ sở.

3.Giao dịch hợp đồng tương lai có già khác biệt với giao dịch cổ phiếu?

Việc giao dịch hợp đồng tương lai diễn ra tương tự so với giao dịch cổ phiếu. Nhà đầu tư có thể thực hiện giao dịch thông qua giao dịch khớp lệnh hoặc giao dịch thỏa thuận.

kien-thuc-co-ban-ve-chung-khoan-phai-sinh

Các hợp đồng tương lai sẽ có bảng giá riêng biệt, nhà đầu tư dựa trên kỳ vọng của mình vào xu hướng của chỉ số có thể đặt lệnh và khớp lệnh để tham gia vào hợp đồng tương lai. Tương tự cổ phiếu, nhà đầu tư kỳ vọng chỉ số tăng sẽ mua hợp đồng tương lai chỉ số, nhà đầu tư kỳ vọng chỉ số giảm sẽ bán hợp đồng tương lai chỉ số. Một điểm khác biệt là các hợp đồng tương lai sẽ đáo hạn, do đó nhà đầu tư khi tham gia giao dịch cần lưu ý chọn hợp đồng có tháng đáo hạn phù hợp.

Đối với cổ phiếu trên thị trường cơ sở, nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu cần phải có đủ số tiền và nhà đầu tư muốn bán cổ phiếu phải có đủ cổ phiếu trước khi giao dịch. Tuy nhiên, đối với hợp đồng tương lai, nhà đầu tư không cần nắm giữ tài sản cơ sở để tham gia vị thế bán. Nhà đầu tư khi giao dịch hợp đồng tương lai, đối với cả bên mua và bên bán sẽ cần làm quen với hai hoạt động chính trong giao dịch hợp đôngg tương lai là ký quỹ và thanh toán hàng ngày.

4.Ký quỹ và thanh toán hàng ngày

4.1 Ký quỹ và nguyên tắc hoạt động

Ký quỹ là một trong những điểm khác biệt của giao dịch chứng khoán phái sinh so với giao dịch chứng khoán phái sinh đóng vai trò như một khoản đặt cọc để đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ của hai bên khi tham gia hợp đồng. Trung tâm lưu ký sẽ quy định tỷ lệ ký quỹ ban đầu cho mỗi loại hợp đồng khác nhau.

Tỉ lệ ký quỹ ban đầu do trung tâm lưu ký quy định sẽ nêu rõ nhà đầu tư phải ký quỹ bao nhiêu phần trăm giá trị hợp đồng trước khi tham gia giao dịch chứng khoán phái sinh.

Nhà đầu tư không có đủ số tiền ký quỹ đầu tư như yêu cầu có thể bị gọi ký quỹ, và phải nộp đầy đủ ký quỹ để có thể tiếp tục nắm giữ vị thế đối với hợp đồng tương lai.

4.2 Thanh toán hàng ngày diễn ra như thế nào?

Một điểm khác biệt nữa của thị trường chứng khoán phái sinh chính là cơ chế thanh toán hàng ngày. Nhà đầu tư khi giao dịch và nắm giữ các vị thế trong hợp đồng chứng khoán phái sinh sẽ thực hiện thanh toán toàn bộ lãi lỗ phát sinh từ các vị thế đó mỗi ngày.

Nếu tài khoản chứng khoán phái sinh của nhà đầu tư lỗ ròng thì nhà đầu tư sẽ phải thanh toán đầy đủ toàn bộ số lỗ phát sinh chậm nhất đến 9h sáng ngày hôm sau.

Nếu tài khoản chứng khoán phái sinh của nhà đầu tư lãi ròng thì nhà đầu tư sẽ nhận được đầy đủ số lãi phát sinh sau 11 giờ sáng hôm sau.

Lãi, lỗ ở mỗi vị thế sẽ được tính toán dựa trên giá giao dịch đóng cửa của hợp đồng tương lai đó. Riêng với các hợp đồng tương lai chỉ số đến ngày đáo hạn, lãi lỗ sẽ được tính toán dựa trên giá đóng của của chỉ số tại ngày đáo hạn của hợp đồng tương lai đó.

Quy mô hợp đồng sẽ giống như giá mỗi cổ phiếu, nó sẽ có biết giá trị đầu tư mà nhà đầu tư đang tham gia là bao nhiêu. Quy mô hợp đồng sẽ được tính theo công thức:

Quy mô hợp đồng = giá hợp đồng x hệ số nhân

Trên đây là những kiến thức cơ bản về chứng khoán phái sinh mà chúng tôi muốn mang đến cho bạn. Hy vọng những kiến thức này sẽ hữu ích trên con đường đầu tư của bạn.